Mości Państwo,

Wieczór. 19:54.

Leżę i oglądam film – to raczej był film. Może po prostu telefon, ale wolałbym film. Ostatnio nadrabiam dobre filmy (Shadowlands, Out of Africa, Bronson). Skłaniam się do Bronsona i przyglądania się jego wąsowi. Choć teraz jak o tym myślę, to cholera nie obejrzałem go do końca.

Telefon.

Widzę nazwisko. Odbieram. Słucham. Zgadzam się. Odkładam słuchawkę. Mówię tak soczyste KURWA, że się aż sam sobie dziwię.

A miał to być wolny wieczór. Pierwszy od kilku miesięcy. No i te wąsy. Toż to skandal oglądać filmy po kawałku.

Przy zwyczajowym zasuwaniu po 12… do 15h codziennie, przez siedem dni w tygodniu to całkiem istotna sprawa.

Nie jestem pewien, czy bardziej się na siebie denerwuję, bo powiedziałem: „Tak” czy dlatego, że podświadomie nie mogę się wyrwać z biczowania się o bezproduktywnie spędzony czas. Niekiedy nawet gapienie się w sufit musi mieć powód i uzasadnienie. I niekoniecznie jest to pilnowanie równo schnącej farby, a całe to pierdololo o neuroprzekaźnikach, regeneracji i dbaniu o neuroplastyczność mózgu.

Obowiązek jak kula u nogi

Jadę do firmy nagrywać.

Umówiony byłem wczoraj. Przyjeżdżam rano. Punktualnie. Okazuje się, że zła pora. Jest obsuwa i wszyscy zestresowani. Umawiam się na 12:00, bo będzie przerwa.

Jestem o 11:55. Przerwa była o 11:00. Znowu nie nagrywam. Drugi manager inaczej dogadał ekipę.

Przyjeżdżam na kulminację działań. Ok. W końcu nagrywam. Ha-ha-hi-hi jest miło, fajnie i przyjemnie. Robię swoje. Zbijam piąteczki. Wracam zadowolony do domu z myślą, że może w końcu trochę odpocznę, bo nic mnie nigdzie już nie goni.

O 19:54 telefon. „Ej, przyjedź proszę, bo trzeba by jeszcze to i tamto” Jadę. Bo trzeba. Czwarty raz. A miał być jeden.

Nie chodzi o to, co tam trzeba zrobić. Kilka ujęć. Kilka uśmiechów. Kadr bliższy, dalszy. Ktoś coś powie. Trzeba zadać kilka pytań. I tyle.

A mimo wszystko coś wtedy we mnie pękło.

Potem kliknęło. Ale najpierw pękło.

Następny poranek. Ja kompletnie wypompowany. Montuję materiał. Piszę w dzienniku. Piszę esej. Analizuję i składam wszystko w jeden malowniczy obrazek, który podgryzał pędzel, którym go malowałem z każdym pociągnięciem.

W swojej działalności agencyjnej przyjąłem założenie, że „jestem zawsze gotowy do dowiezienia tego, do czego się zobowiązałem. Potrzebują – jestem na posterunku.” Założeń agencyjnych jest kilka. Że jestem partnerem klienta we wspólnym wzroście. Że na mojej zmianie nie będzie fakapów, a klienci będą dostawali to, czego w danej chwili rzeczywiście potrzebują, a nie to, co jest dla mnie wygodne. W końcu z moich działań ma być tyle pieniędzy, żeby wszyscy na tym zarobili. Brand i PR jest miłym dodatkiem. Mimo że są fundamentem.

Pieniądze w przyjaźni

Moją ideą w początkowej fazie działalności agencyjnej było zbudowanie struktur firmowych na pieniądzach klientów agencyjnych. Tworzę procesy. Testuję je na klientach. Zatrudniam ludzi. Szkolę ich na klientach. Biorę klientów tylu, żeby mi ich opłacili.

Zadecydowałem. Ruszyłem. Poznałem człowieka i w tym przypadku jak ulał weszło powiedzenie, że prędzej Twój klient zostanie Twoim przyjacielem, niż przyjaciel zostanie Twoim klientem.

Pasuje w tym temacie jednocześnie inne stwierdzenie: jak ma się miękkie serce, to trzeba mieć twardą dupę.

I tak oto się o siebie troszczymy i pomagamy, gdy tylko cokolwiek jest komukolwiek potrzebne.

Relacje – w zależności od swojej natury – powinny mieć swoje granice, tak jak funkcjonalność miejsc w mieszkaniu. Spanie z lodówką na wyciągnięcie ręki brzmi fantastycznie, ale nie należy do najrozsądniejszych zestawień.

Mieszanie tych realiów jest zdradliwe.

Problemem niektórych relacji jest to, że są albo oparte o spełnianie oczekiwań, albo o transakcyjność.

Albo dajesz mi to, czego potrzebuję, albo znikam.

Albo Ty robisz swoje, a ja swoje i każdy ma swoje miejsce, albo znikam.

Ani jedno, ani drugie nie brzmi dla mnie, jak przyjaźń.

Pozycja dojrzałości

Dobra, zdrowa relacja, która wynika z pełni siebie i zadowolenia z życia to dawanie tyle, ile druga osoba potrzebuje – bez zastanawiania się nad tym, czy to opłacalne, czy nie. No bo przecież jak u mnie jest dobrze, to można się tym podzielić.

Zawsze w ten sposób traktuję ludzi. Daję, bo mam. Robię, bo mogę. Idę i działam, bo potrzebują. Sam natomiast nie mówię o niczym, czego potrzebuję.

Jak czegoś chcę, to muszę się urobić, jak dziki osioł. Nie proszę o pomoc. Dam radę.

Terapeuta miałby tutaj niezłe pole do popisu. Tymczasem w naszym przypadku przyjaźń stała się ważniejsza od statusu klienta.

Stawianie granic miałem niegdyś opanowane do perfekcji, gdy prowadziłem różne grupy i społeczności. Zasadą, jakiej pilnowałem, było trzymanie dystansu. W myśl tego, że granica nie może się zatrzeć. Społeczność to społeczność. Lider to ktoś obok, przed kimś, niosący ciężar za innych. Za ludzi, którymi się opiekuje.

Uparcie dążyłem do tego, żeby trzymać się swoich zasad i stać na straży: „każdemu według zasług, a nie lat stażu” – skończyło się na tym, że mimo jawnych (opowiedzianych mi przez prowodyra) działań obstrukcyjnych pewien zespół liczył 70 osób. Zacząłem, mając na pokładzie kilkanaście. Odżył. A mimo to miałem kogucików i judaszy w szeregach. Ten sam człowiek – po serii systematycznych działań podkopujących mój autorytet – w końcu przyznał mi rację i podziękował. Powiedział, że nadal nie zgadza się z moimi sposobami, systemem i metodyką, ale widzi efekty i jest wdzięczny. Nie wierzył, że jeszcze poczuje to, co było 10 lat wcześniej.

Oczywiście nasze stosunki się nie poprawiły. Dalej toczył jednostronną wojnę.

W tym wszystkim zawsze było coś, co narzucałem z góry, z czym nie było żadnych dyskusji.

Oficjalny regulamin. Standardy zachowania. Kodeks wartości.

Tyle, że społeczność wtedy budowałem ja.

A tutaj jestem jedynie dodatkiem do czegoś, co już stoi. Tworzę swój witraż najlepiej, jak się da. Dodatkowo lepię krzywe fundamenty, tam gdzie się zaczyna walić, ale to nie jest moje i nie mogę niczego narzucać w większym obrazku. Nie moja to decyzja, żeby używali cegieł i kamienia zamiast piasku i gliny. Z gliny też można, ale trzeba do fundamentów ściany z rusztowaniem dachu też inaczej zrobić.

Mój klient stał się przyjacielem i potem wynaturzyła się (ja wynaturzyłem? On wynaturzył? Nawet jeśli on, to na to pozwoliłem) relacja firma–klient. Status przyjaciela stał się ważniejszy niż klienta. Jak się prowadzi firmę, to tworząc kulturę organizacyjną nie należy budować rodziny, a społeczność. W rodzinie dochodzi do nadużyć. A tych można uniknąć poprzez zasady, prawa, statuty. W rodzinie wszyscy dostają co i ile potrzebują. Bez względu na wszystko. Firmy tak nie działają. Współprace tak nie działają. Umowa jest formą dbania o przyjaciela.

Bratanie się z klientami ma sens, jeżeli te współprace są ad hoc/jednorazowe/okresowe. Ale nie gdy są stałe. To dotarło do mnie zbyt późno.

Ramy

Zasady. Wartości. Umowa. Oficjalna, albo i nie – ale zawsze jakaś musi być. Wprowadzenie zasad działania, scenariusza – co się stanie, gdy… jest fundamentem każdej relacji. Psy, dzieci, dorośli – uczą się tego, jak można się zachować względem innych w określonych sytuacjach. Jak ktoś przeholuje – albo daje się „po łapach”, albo pozwala sobie włazić na głowę.

Wtedy zacierają się granice. Jak nie ma określonych ram i zasad, to działa się „pomimo”. Umawiasz się z kimś na jakąś realizację, robisz 3x więcej, pytasz: „co z tym robimy” i słyszysz: „no… byliśmy w wirze fajnej pracy”… I cisza. I jego, i moja. Krótko. Spojrzenie jedno i drugie. Potem litania innych problemów i nawał kolejnych działań.

Ta rozmowa w ogóle miała miejsce, bo pracy chcieli coraz więcej, a z płatnościami różnie. Jak chciałem im o tym powiedzieć, że mi się to nie podoba, to przez kilka dni się migali i w końcu powiedziałem, że albo kasa się znajdzie, albo nie opublikuję i nie zrobię dla nich już niczego. Jak postawiłem sprawę na ostrzu noża, to tego samego wieczoru się u mnie pojawili.

Zwróciłem uwagę, że tak się nie robi. Znowu postawiłem sprawę jasno, ale nie domagałem się finansowego zadośćuczynienia. Zapamiętałem jednak ten tekst dość wyraźnie. Nie by pielęgnować urazę. Żeby wyciągnąć wnioski na przyszłość.

Przyjaciela się nie rozlicza.

Inaczej relacja jest transakcyjna.

Z kolei relacja firma–klient to z natury relacja transakcyjna.

Wobec tego klienta owszem, należy. Usługobiorcę tym bardziej.

A jak jedno z drugim się miesza?

Granice zatarte to takie, które powodują frustracje, bo wielokrotnie nie mam pojęcia, jak mam się teraz zachowywać.

Brakuje w tym wszystkim ustalonych ram. I karencji. Zabezpieczeń dla mnie, bo w tej chwili bez np. dodatkowej płatności za moje działanie ad hoc – nie nauczą się tego, że mój czas nie jest z gumy. Jak ktoś ma coś szanować, musi za to zapłacić.

Pojechałem, bo trzeba było. Zabrakło działania wcześniej. W ostatniej chwili, kiedy jestem potrzebny, nie można mówić: „zapłać” – jest to intratne, bo człowiek Cię rzeczywiście potrzebuje, ale to wykorzystywanie słabości pozycji drugiej strony. Jeden to uzna za oznakę siły, a drugi jak wbijanie noża w plecy.

Zasady i podpisana umowa. Zawsze. A przede wszystkim odpowiednia postawa człowieka. Jego poziom bycia. Obie strony muszą pilnować swoich warunków.

No i kurczę w tej sytuacji obaj jesteśmy winni. Ja bardziej, bo na nią pozwoliłem. Skoro jestem taki cwany, taki inteligentny, to dlaczego na takie bezeceństwa pozwalam?

Cóż. Już nie pozwalam. Sprawdzone. Ostatnio dostałem kolejny telefon z pomysłem, że „może bym teraz przyjechał, bo wcześniej nie pomyślałem, że można to nagrać”. Powiedziałem, że „następnym razem chętnie, ale na dziś mam już plany”.

Strona agencji. Oferta. Reklamy. Instagram – karuzele, infografiki. Planem stałem się… ja.

Mój biznes. Moje działania. Moja marka. Ja.

Nie jakoś egoistycznie. Po prostu grabie grabią do siebie. I o mnie czy o moją rodzinę obcy ludzie (nawet przyjaciele) się kompleksowo nie zatroszczą.

Aczkolwiek na posterunku dalej jestem. Działam jednak, jak jest to odskocznia od zasady. A nie zasada sama w sobie.

Cholera. Tyle lat pracy. Tyle doświadczenia, a człowiek na takich fundamentach się wykłada. Bo „jakoś to będzie”.

Było.

Teraz każdy kolejny przypadek współpracy jest tak zdrowy, jak na to zasługuje. Kolejni klienci przychodzą i mają określone zasady współpracy. Od początku do końca. Wydają się zadowoleni. A ja się nie muszę zastanawiać, czy aby nie jestem nader oschły.

Teraz jest dobrze.

Ufanie sobie

Zdarza mi się zagłuszać wewnętrzny kompas. Z nieznanego mi powodu przestaję ufać dobrze skalibrowanej intuicji, która uporczywie puka, a ja z uporem maniaka coraz głośniej podkręcam radio.

Pracowałem z młodymi ludźmi przez lata w sporcie. Zatrudniałem kilkukrotnie.

Mimo wszystko w sporcie inaczej to wygląda, niż w pracy. Albo inaczej widoczne jest to, co się robi. W sporcie – nawet jeżeli jest to zespół, to gra się na siebie. W pracy – trzeba umieć to zauważyć. Zajęcia sportowe trwają godzinę, może dwie i są do kilku razy w tygodniu. Do pracy chodzi się codziennie na osiem godzin.

Chyba że się nie chodzi, ale wtedy zatrudnienie szybko się kończy.

Dziś, jak patrzę na tych dwóch, to mam dwa spostrzeżenia, których mi zabrakło w odpowiedniej chwili. Jedyne, co mogło na pierwszego wpłynąć, to albo potrząśnięcie, albo długotrwałe opiekowanie się nim – nie miałem na to ani ochoty, ani finansów. Drugiego nie powinienem był w ogóle zatrudniać – zagłuszyłem kompletnie swoją intuicję, która mi krzyczała: „Halo, Krzychu to j*bnie. Nie rób tego.” Wydaje mi się, że to czego nie dałem jednemu chciałem podarować drugiemu.

Hojność łatwiejsza niż rozmowa

Toż to skandal oglądać filmy po kawałku. Minął przeszło tydzień od tych nieszczęsnych czterech wymarszów.

A ja nadal nie obejrzałem Bronsona do końca.

Skandal.

I dlaczego?

Bo chciałem być hojny? Hojnością było poświęcanie swojego czasu. Finansowo bardzo hojne dla klienta. Dużo pracy-mało płacy.

Emocjonalnie wątpliwe.

Taka cisza to ucieczka od trudnej rozmowy. A napięcie dalej unosi się w powietrzu.

Wszystko dlatego, że nie postawiłem sprawy jasno. Bo nie pojechałem po bandzie i nie narzuciłem zasad funkcjonowania. A może i postawiłem. Rozmowa się odbyła, ale ustalenia rozjechały się w gąszczu dygresji, które są w tym przypadku standardem.

Najgorsze w tym wszystkim jest to, że przeglądałem dziennik z przełomu lipca, sierpnia i września. Znaczy nie ma nic złego w przeglądaniu dziennika, ale problemem jest to, co tam wyczytałem.

„(…) Jako lokomotywa nie do zatrzymania. A teraz szuka siebie? (…) HA! Typowe. (…) A potem będzie sprzedawać coś, czym nie jest (…) O. A tu jest mail sprzedażowy. Dzień dobry. Intuicja mnie nie zawodzi. (…) »Miałam robić, obiecałam, ALE TO TAKIE TRUDNE« (…)”

Cholera. Poświęciła kilka lat na współbudowanie czegoś, czego nie jest już częścią, bo stwierdziła, że da sobie radę sama. Zapomniała – albo nie rozumiała – że jednak to nie ona jest matką tego sukcesu. I pompowała się cudzą chwałą.

Chyba tego nie chcę. Zasuwam dla innych, a o sobie zapominam. Bardzo nie chcę skończyć, jak ona.

Prawie skończyłem.

Całe szczęście prawie robi wielką różnicę.

To są cytaty moich luźnych myśli na temat całkiem obcej osoby, którą zauważyłem jako ciekawy przypadek, w którym będę doszukiwał się mechanizmów pragnienia władzy i dostatku. Ego na 102 i takie tam.

Nie tylko jej. Moje też.

Widziałem wszystko.

I co? I g.wno.

I tak parłem dalej naprzód, mając w głowie święte przekonanie o tym, że „jestem taki genialny, no bo wszystko przecież widzę”.

Tak oto spotyka się wrześniowy Krzysztof z październikowym i stwierdza: „Ależ Ty kurna jesteś głupi”.

Pieszczotliwie rzecz jasna, bo trzeba o siebie dbać, ale bez wskazania palcem na głupotę nie pójdzie się dalej. Aha – tak, tak. Nie jestem głupi, tylko głupio postępuję.

Znam ten dryg. W końcu nauczycielem byłem, nie?

Wybory i dbanie o siebie

Kto w którym momencie jest dawcą, a kto biorcą? Czy to, że pozwalałem na to wszystko, jest skutkiem tego, co wybrałem jako „moje przejebane”?

Oddawanie siebie i dolewanie do cudzego dzbanka nie jest czymś złym – jest wręcz czymś pięknym. Tyle, że wszystko musi mieć swoje miejsce.

Patrząc na młodych ludzi można stwierdzić, że coś z nimi jest nie tak. Wręcz przeciwnie. Mają zdrowszą relację z sobą samym. Szala ja > społeczność jest po prostu inaczej przechylona. Mniej myślenia stadnego. Ale za to też mniej samobiczowania i rezygnowania z siebie. Jak z zawodem ratownika. Najpierw zadbaj o siebie, żeby zadbać o innych. Przy czym – nie każdy jest rzeczywiście indywidualistą na tyle, żeby grać w tę grę w taki sposób.

Całe szczęście widzę teraz, że z pustego nie naleję. A jest to typowy problem mędrców z internetów. Słuchać należy wyłącznie tych, którzy byli tam, gdzie Ty chcesz dotrzeć. W przeciwnym razie masz do czynienia z farmazoniarstwem.

Moja mechanika była dokładnie taka sama, ale inna jest intencja. Jeszcze tego by brakowało, żebym sam się farmazoniarzem nazwał, a mimo wszystko trzeba powiedzieć: w jednym i drugim przypadku chce się być Salomonem, co z pustego chce nalać.

W przypadku farmazoniarstwa okłamujesz ludzi, że wiesz, jak coś zrobić.

W przypadku rezygnacji z siebie okłamujesz ludzi, że ich życie jest dla Ciebie ważne.

To, co ważne

Agencja miała być na doczepkę. Stała się trzonem. Przez jakiś czas będzie, ale nieco inaczej, niż zakładałem.

Tworząc markę galanterii skórzanej planem była manufaktura specjalistów. Manufaktura „od stóp do głów”: skóry, kapelusznik, ceramika, papier i stemple, noże i EDC, krawiec i inne gadżety. Cholera. Motocykle lubię. Stare auta lubię. O to też miałem zahaczyć.

Założyłem agencję, bo nie dogadałem się z pracownikiem i na rynku nie ma odpowiednich ludzi do pracy przy skórach. Poszedłem w agencję, bo stwierdziłem, że tacy ludzie będą do każdego biznesu potrzebni. To było częścią planu. Dograć ludzi od mediów, którymi się sam zajmowałem, ale nie mieć ich tylko na własnych barkach.

Idea agencji: etaty się kleją, zostają wolne godziny na własne projekty, wolność.

Jak zacząłem pisać ten esej, to nawet stronę miałem w rozsypce.

Teraz już pięknie stoi w brutalistycznym klimacie. Przeredagowałem teksty oferty, produktów w sklepie. Postawiłem pełen branding – jeszcze tylko muszę wrzucić go wszędzie, gdzie cokolwiek tworzyłem.

Cieleśnie robię wszystko: codzienne treningi, spacery i bieganie. Nawet z psem na dłuższe spacery chodzę regularnie. Tu nie ma zmiłuj. W przeciwnym razie jest w dalszym ciągu cudownym psiakiem, ale przez kilka godzin daje się we znaki z nadmiaru energii.

Eseje też są dowodem tego, że do siebie wracam i jest mi z tym cholera dobrze.

A Bronsona dalej nie obejrzałem do końca.

Esej pisałem.

Fantastycznego dnia
Krzysztof, Pan Retro

Mości Państwo,

Wymioty przez całą noc.
Leżę w łóżku i mówię sobie, że powinienem wyjść biegać.
Za 2 tygodnie jest bieg. Półmaraton.

Dzwonek do drzwi. To Mateusz po mnie przyszedł.

Wczoraj się umówiliśmy, że o 6:00 idziemy biegać.
Nie pamiętam, czy dzwonił raz czy dwa.
Albo jestem tak zmęczony, że mam wszystko w dupie, albo jestem półprzytomny i tego pierwszego dzwonka nie pamiętam.

Teraz tym bardziej nie pamiętam.

Dzwonek. Drugi raz, albo trzeci.

Dopiero teraz do mnie dociera, że coś się dzieje. Ktoś dzwoni.
Olewam. Potem myślę: “Mateusz miał przyjść i mieliśmy jechać do lasu, żeby pobiegać. Tam jakaś większa ekipa się zebrała”.

A ja leżę.

Niby mam w dupie, a jednak nie mam w dupie.
I nie wiem na co jestem zły.
Swoją słabość i chorobę?
A może to, że Karma mówi mi - olej, to nie Twoje.
A może jednak, że to zgrabna wymówka.

Kolejnego dzwonka nie było. Drzwi nadal zamknięte.

Nie wiem, ile Mateusz pod nimi stał, ale biorąc pod uwagę jego typową chyżość w działaniu – te 3 dzwonki to i tak były oznaką dużej cierpliwości.

Było już jasno. Było też grubo po 7, a mimo to leżałem jeszcze przez godzinę.
Okno w pokoju zamknięte. Drzwi wejściowe też. Zaduch nie poprawiał tego, jak się czułem. Po diabła zamknąłem te drzwi? A i były daleko od łóżka. Każda próba zwertykalizowania pozycji kończyła się zawrotami głowy i kolejną chęcią ponownego słuchania szumu fal wydobywającego się z muszli klozetowej.

Mateusz przyszedł później, popatrzył, pokiwał głową i zajęliśmy się innymi sprawami. Dość jałowymi, jak się później okazało.

Do zdrowia dochodziłem ponad tydzień.
I przez ten tydzień nie zrobiłem absolutnie nic.
Chyba bardzo nie chciałem przebiec tego nieszczęsnego półmaratonu, że na ostatniej prostej mnie tak rozłożyło.
Ile w człowieku jest autosugestii i samospełniającej przepowiedni, a ile diabelskich podszeptów, które mówią: “a teraz Ci wywinę niezły numer”.

Czort wie.

To już się działo.

Wtedy to przypomniałem sobie te noce i poranki, gdy nie potrafiłem po prostu leżeć. Chociaż lepszym określeniem będzie: „większość nocy”. Wiercenie się – to przynajmniej niedopowiedzenie. Tylu pozycji, które uskuteczniałem każdej nocy, żeby mnie nie bolało nie ma nawet w Kamasutrze. A dotyczą przynajmniej dwojga osób, więc trzeba te książkowe liczyć podwójnie. Jeden bok. Drugi bok. Kolano proste. Kolano zdjęte. Kolano przy klatce. Stopa przy wezgłowiu, z lewej - albo z prawej. Kręgosłup w znak zapytania. Raz do przodu, raz do tyłu. Z resztą boku też. Potem na chwilę w kucki przy łóżku. Potem nogi proste. Pozycja embrionalna. I tak do pożygu.
To wszystko trwało ponad rok. 6 fizjoterapeutów. Treningi.

Prawdziwe trudności zaczynały się jeszcze zanim doszedłem na siłownię, żeby coś z tym realnie zrobić. Wstaję od stołu w pracowni zgięty jak znak zapytania. Przebieram się, biorę torbę treningową. Wychodzę. Idę na siłownię. Siły starczyło na 50 metrów. Do skrzyżowania mam jakieś 5m, a potem wypada przejść przez ulicę, a ja już jestem zlany potem i z czerwoną gębą nabrzmiałą od zaciskania zębów z bólu. Stoję. Ni to iść do przodu, ni to się cofnąć. Przysiadam. Rozciągam się. Trochę. Trochę bardziej już nie idzie. Pod prawym pośladkiem rwie jak sk… bardzo rwie. Lumbago w pełnej krasie. Kręcę się i wiercę. Coś naciągam. Czuję wątpliwą ulgę. Wstaję. Idę dalej.

Tym razem docieram na miejsce, ale nie zawsze mi to wychodzi. Próbowałem codziennie.

Nie byłoby w tym niczego złego, gdybym przynajmniej w ciągu dnia mógł normalnie funkcjonować. Jednak z tym też był spory problem. Nie myślałem, że taki mały mięsień, jak gruszkowaty jest w stanie tak bardzo uprzykrzyć życie, jak nie jest zaopiekowany.

Mam trzydzieści siedem lat, a ciągle słyszę, że po czterdziestce jak człowiek się budzi i go nic nie boli, to coś nie gra. Tymczasem: po 40 ma boleć to takie pierdolenie, z którym się nie zgadzam i z takim smędzeniem wyraźnie walczę.

To trochę jak niektórzy mówią, że “to takie polskie, że się narzeka” - narzekanie nie jest polskie, tylko zjebane.
Ból fizyczny bierze się z moich zaniedbań i w takim formacie to cierpienie.
A cierpienie jest decyzją. I rachunkiem do pokrycia.

Moje zaniedbania doprowadziły mnie do tego, że w ogóle nie mogłem chodzić, siedzieć i leżeć bez bólu. A mówiąc precyzyjniej: nie mogłem pozostawać w jednej pozycji czy wykonywać jakiejkolwiek czynności dłużej niż przez kilka minut. Ból był i tak, ale potem stawał się nieznośny.

Pamiętam wieczór w klubie studenckim, gdzie jadłem kolację przed prowadzeniem zajęć na AWF-ie w Warszawie. Podchodzi do mnie student fizjoterapii. Siada obok i pyta: “Czy jesteś fizjoterapeutą? Siedzisz tak, jakbyś był, a nie widziałem Cię na roku”.
Zjedliśmy razem, po czym zaprosiłem go na zajęcia w zespole AWF-u. Przyszedł kilka dni później z dziewczyną.

Przez lata zajmowałem się tańcem. Teatry, opery, sceny profesjonalne i amatorskie. Setki występów, praca jako trener personalny i instruktor są za mną. Tymczasem jeszcze do niedawna garbiłem się tak bardzo, że rzucałem bluzgiem za każdym razem, jak widziałem się w lustrze.
Ludzie nie komentują tego, że się garbię. Albo się boją, że im pocisnę, jak sami wyglądają, albo nie kopią leżącego. Ciężko stwierdzić.

Decyzja o tym, żeby przestać zajmować się sobą, żeby przestać trenować była moja. Mimo wszystko, wszystko co bym tutaj ewentualnie powiedział jest niczym innym, jak wymówką.

Warunki. Męka. Radość.

Pojechałem do swoich klientów na obóz w Sokolikach. Wsiadłem w pociąg w środę o 20:40. Dwie przesiadki w środku nocy. Dziesięć godzin wśród ludzi w nocnym, zatłoczonym wagonie. O! W końcu zasnąłem. 5 minut później. Kobieta dwa rzędy dalej idzie do WC. Przewróciła torebkę. Potem kopnęła jakąś dziewczynkę. Ta krzyknęła. Zaczyna płakać. O. Jednak nie śpię.

Dojechałem w Góry Sokole o 7 rano.

Wysiadłem. Plecak na plecy. Torba na ramię.

I jedno i drugie swoje waży. W plecaku sprzęt foto-video: aparat, mikrofony, baterie, kable, MacBook, ładowarki, powerbanki. Torba jeszcze cięższa i mniej wygodna do niesienia: jedzenie, woda, ubrania, sprzęt wspinaczkowy, buty, outdoorowe gadżety.
Z kolei do kempu droga z kategorii przez las, przez pole, między drzewami skręć w lewo, idź na azymut, albo dookoła. Nigdy tamtędy nie szedłem, więc myślę: „Dojdę, albo nie dojdę. A raczej dojdę jeszcze później. Torba. Plecak. Oho. Może jeszcze trochę później”.

Kiedyś przygotowywałem się do maratonu. Jednym z najlepszych treningów był marsz z ciężkim plecakiem. Lubiłem to.

Ale teraz?

Zmęczony. Głodny. Nieprzespana noc.

Idę. Przecież nie usiądę i nie będę wzdychał nad niedolą. Szybciej dojdę - prędzej odpocznę. Idę i nie zwalniam tempa.

Widzę coś czerwonego między drzewami. Namioty? Kemping!

Nieważne, co widzę. Czuję.

Przyspieszam tempa jeszcze bardziej. Jestem na miejscu. Zatrzymuję się. Stoję. Dwa krótkie oddechy. Jeden dłuższy. Idę dalej. Mijam ludzi przy ognisku z ciężkimi tobołami przy nogach. Witam się z tymi, których znam. Idę od domku do namiotu w poszukiwaniu znajomych. Plecak dalej na plecach. Torba nadal na ramieniu, a ja nie mogę pohamować uśmiechu.

Wcześniej też przecież szedłem z tym szpejem - idąc do pociągu też to miałem w rękach, ale krótko, albo podjechałem autobusem.

A tu było niewygodnie, nierówno, daleko, kręto.
Najlepiej.

Brak działania też jest działaniem.

Moje ostatnie życiowe odstawki nie miały swojego kalendarza i zdążyły mnie kopnąć w dupę.
Zazwyczaj rezygnuję z czegoś w imię czegoś innego. Doba nie jest z gumy. Można niektóre rzeczy robić krócej, ale jak chce się coś zrobić dobrze, to trzeba to robić często. A jak chce się to robić naprawdę bardzo dobrze, to trzeba na to poświęcać jeszcze więcej czasu. Można czegoś uczyć się 10 lat, a można się ogarnąć w trzy. Albo niedużo dłużej. Jak ja z tańcem. Da się, ale pod tym konkretnym kątem to się raczej wyhodowałem. Nic innego się nie liczyło. Zrezygnowałem ze wszystkiego.

Gdzieś już to chyba grałem.

Rafał Mazur mówi o tym, że jak chce się coś osiągnąć, to trzeba wybrać pewną część swojego życia, jako tę, która będzie do dupy.
Niekiedy, w szczególności jak mam gorszy dzień, powtarzam sobie: “trzeba wybrać swoje przejebane”. Słowo klucz, to: “wybrać”. Samodzielnie. Po swojemu i dla siebie.
Z kolei parafrazując innego znanego klasyka publicystyki, Stefana Kisielewskiego urządzanie się w dupie jest realnym problemem.
Dwa światłe umysły, dwa podejścia, dwie fundamentalnie odmienne filozofie. Obie wydające się logiczne. Obaj panowie mają rację. Niepełną, ale mają.

To nie mogą być zasady. To muszą być kierunkowskazy, które się włącza wtedy, kiedy jest to potrzebne.

Wyobraź sobie, że jedziesz samochodem. Kilometr. Dwa. Pięć. Nagle pasażer zadaje pytanie: “dlaczego nie zjechałeś w prawo 30 s temu?” Jeżeli mu odpowiesz: “a tam był zjazd?”, to czy podejmowałeś jakąkolwiek decyzję?

Z drugiej strony można powiedzieć sobie: “dojadę w możliwie najkrótszym czasie z punktu A do punktu B, tak jak pokazuje mi GPS”. I jedziesz. Nie musisz się zastanawiać, czy po drodze może będzie jakiś zjazd. Przyjmujesz założenia wstępne i się ich trzymasz.

Poza podjęciem wstępnych czy okresowych decyzji koniecznym jest ustalenie ram czasowych całego przedsięwzięcia. To znaczy czy to będzie miesiąc, rok, a może trzy. Ale to zadecydowane olewactwo nie może być elementem, który będzie się ciągnął kolejne 20 lat.

Czy sam rezygnowałem? Oczywiście.
Jakbym nie zrezygnował z relacji, to firma by nie stała.
Z kolei, jakbym posłuchał “specjalisty” – jakbym nie trenował regularnie siłowo, to ziściłby się mokry sen chirurga, u którego byłem pierwszy raz ze skręconym kolanem. Ale o tym za chwilę.

Patrząc na moje początkowe decyzje życiowe: z jednej strony mogłem nigdzie nie wyjeżdżać. Zostać w mieście rodzinnym. Wcześnie się ożenić, mieć gromadkę dzieci, być blisko rodziny. Życie, którego nie ma jest kosztem, który się ponosi.
Rok w Danii. Opera Wiedeńska. Grecja. Oman. USA. Jakbym miał rodzinę, chodził do normalnej pracy, do urzędu, to nie miałbym na to wszystko czasu. A warto było pracować i się starać. Choć sobie też myślę: “co by było, gdyby?”

Ciekawi mnie czy to załącza mi się tryb wewnętrznego masochisty, czy czysta radość tworzenia - w tym przypadku świata, którego nie ma.

Jest i krok dalej nawet dziś: rezygnacja z randkowania, spotkań ze znajomymi przez jakiś czas, żeby się skoncentrować na sobie. W którymś momencie człowiek pracując nad sobą zaczyna dostrzegać, że tematów do rozmowy ze znajomymi jest coraz mniej. Przestajesz pasować do swojego towarzystwa, ale do tych ludzi, do których aspirujesz jeszcze Ci daleko. Zostajesz sam.

Jeden życie tworzy, inny pozwala mu się tworzyć. Świadomie, lub nie. Wydajesz sobie rozkaz i mierzysz się z konsekwencjami, albo płyniesz, bo tak wiatr zawieje. A konsekwencje pozostają nadal.

Niegdyś postawiłem wszystko na jedną kartę, jaką był sport. Ruch. Taniec. Chciałem wiedzieć. Rozumieć. Nie tylko o technice czy różnych stylach tanecznych. Wszystko o ciele i sporcie.

Osiągnąłem to i owo i zostawiłem każdy z tych aspektów za sobą. Okazało się, że bardziej, niż planowałem.
Słowo: “nie” było mi bratem w niemniejszym stopniu, niźli zapalonemu do pracy sprzedawcy. Z tą różnicą, że to nie moi klienci mówili:
“Nie”.
“To nie mój świat”.
“Nie chcę”.
Niespełna rok temu, na ostatnim występie w Operze Narodowej również się nie pojawiłem.
Nie było to łatwe, ale zrezygnowałem z czegoś, żeby być kimś więcej. Odmawiałem każdej propozycji.
Gambit i takie tam.
Czy na tym polega: “wybieranie swojego przejebane”?

Gdy chciałem mieć wszystko

Sportem zajmowałem się mniej–więcej od 15 roku życia. Przynajmniej wtedy kupiłem pierwszą książkę o treningu – “Sztuka kształtowania ciała”. Zlepek myśli i notatek Bruce’a Lee. Pierwszym idolem ogólnie był Rambo, jak biegałem z dzidą po krzakach, ale Bruce to był mój pierwszy merytoryczny idol spod znaku kultury fizycznej. Weźmy pod uwagę, że dwadzieścia dwa lata temu internet dopiero raczkował. YouTube albo jeszcze nie istniał, albo były tam wrzucane jedynie filmy ze śmiesznymi kotami. Sensownej wiedzy o treningu sportowym było niewiele. A jeszcze trzeba było wiedzieć, czego się szuka. Ja nie wiedziałem. Za treningi wzięliśmy się z Łukaszem, który też nie wiedział. Mimo wszystko całe wakacje biegaliśmy, robiliśmy codziennie po kilkadziesiąt km na rowerach, a wszystkie serie i powtórzenia typowych ćwiczeń skrzętnie zapisywałem za nas dwóch w notesach po każdym treningu. Kupiliśmy i tłukliśmy worek bokserski. Boks to raczej nie był, ale robiliśmy, co mogliśmy. Uczyliśmy się też chodzić na rękach. Do dziś umiem. Były jeszcze grane jakieś chwyty z samoobrony i szeroko rozumiana praca nad gibkością.

Cóż - robiliśmy wszystko - w nie takiej ilości i intensywności, jak trzeba, ale efekty z tego miałem takie, że sam przestałem być grubym dzieciakiem. Przestałem słyszeć: “gruby na bramkę”. Nie byłem już ostatni w doborze do drużyny, a biegów długodystansowych nie kończyłem prawie na czworaka.

Łukasz też się wzmocnił. Ja biegałem po wakacjach szybciej i z większym zapasem wytrzymałości, niż reszta mojej klasy w liceum. Łukasz biegał jeszcze lepiej.

Wszystko zanosiło się na to, że będzie pięknie, niebawem będę sylwetką dorównywał Van Damme-owi czy innemu Rambo, a jednak stała się moja pierwsza, wymuszona przerwa od sportu. Skręciłem nogę w kolanie. Po raz pierwszy. W dalszym ciągu nie wiem, co jest prawdą. Nie wiem czy wewnętrznie bronię gościa, z którym miałem na pieńku, a był obok. Nawet jeżeli on mnie potrącił, to mogłem się nie popisywać.

“Genialny chirurg-ortopeda” wsadził mi nogę w gips, gdzie nie było uszkodzenia kości. Po 3 miesiącach od zdarzenia moje prawe kolano - nawet gdy opuchlizna już zeszła - było większe w obwodzie od mojego uda. Z kolei przed kontuzją byłem w stanie zrobić w jednym ciągu ok. 20 pistoletów (w sensie przysiad na jednej nodze z drugą wyprostowaną przed siebie). Nigdy więcej nie pozwoliłem zapakować się w gips przy skręceniu.

Bolało. Nie pistolety. Brak ruchu i ponowny brak sprawności. Byłem przekonany, że to koniec mojej jakiejkolwiek kariery sportowej - bo tak nawet “specjaliści” w szpitalu mi mówili. Żadnego trenowania. Żadnej siłowni. Żadnego biegania. Przestój trwał ze 2 lata, bo kontuzja ciągle dawała o sobie znać. Lekarz, specjalista - myślę sobie, trzeba słuchać, skoro tyle lat się tego wszystkiego uczył i tyle lat “leczy”.

Potem jednak stwierdziłem, że “tych specjalistów to ja p****olę, przecież nie będę kaleką do końca życia”. Wróciłem do sportu. Wziąłem się na poważnie za boks, kickboxing i judo. Nawet biegałem co drugi dzień po 10 km. W końcu od tych nocnych biegów w zimę się pochorowałem tak, że diagnozy i farmakoterapia mi nie pomagała przez 2 miesiące. Zima się skończyła i jakoś wróciłem do życia. Wróciłem na treningi i chwilę potem skręciłem nogę. Po raz drugi. Tym razem lewą. Już jedna nóżka nie była bardziej. Teraz obie zaczęły być felerne.

Znowu miałem dłuższą przerwę od sportu. Krótszą niż poprzednio, ale jednak. Tymczasem wyjechałem z Polski. Do Danii. A tam rowerów więcej, niż samochodów. Ruch był, więc kolana były zaopiekowane. Po roku wróciłem do kraju. Zacząłem studia na AWF-ie w Warszawie. Tam zaczął się mój okołotaneczny pierdolec. I po 3 latach znowu nogę skręciłem. Po raz trzeci. Znowu prawą. Wtedy stwierdziłem, że to się zaczyna robić nudne.

Niemniej jednak do zdrowia i sprawności wróciłem absurdalnie szybko. Nie myślałem, że motywacja w ludziach/społeczności daje takie możliwości. A może autosugestia? Czyżbym miał dobre predyspozycje do bycia Czortem? To był chyba pierwszy raz, gdzie stała mi się krzywda i rzeczywiście potem wróciłem silniejszy i sprawniejszy. Regularne treningi dały mi potrzebną wiedzę do tego, żeby się o siebie zatroszczyć. Specjalistów też już przerabiałem, więc robiłem, co uważałem. Wyszło nienajgorzej.

Zacząłem trenować innych. Dobrze mi to zrobiło. Miałem powód, żeby o siebie dbać przez wiele lat bez żadnego przystanku. Musiałem być zawsze na czas. Musiałem od wszystkich robić więcej pompek, być szybszy i sprawniejszy. Musiałem być zawsze gotowy i przygotowany. Musiałem sam się pilnować bardziej niż ustawa przewiduje. Musiałem zwracać uwagę, żeby nie wracać do złych nawyków.

Chciałem być absolutnie ponadkompetentny, żeby móc świadomie i zdrowo prowadzić siebie i ludzi, którzy byli pod moimi skrzydłami, a oni mieli do kogo równać.

Dobremu wojownikowi brzmi milej „musisz”, niźli „chcę”. I wszystko, co wam jest drogie, winniście sobie wprzódy pozwolić nakazać. (Tako rzecze Zaratustra. F. Nietzsche)

A potem zaczęli przed zdrowymi ludźmi zamykać cmentarze i lasy. Zamknięto mi wszystkie miejsca użyteczności publicznej. Jestem powiernikiem wolności i narzucania dyscypliny głównie przez siebie, a przy takiej obstrukcji stwierdziłem, że trzeba coś z tym zrobić. Tańcem na razie się zajmował nie będę, więc postanowiłem, że od teraz będę duży i silny. Najpierw masa, potem masa. Przez kilkumiesięczny okres zamknięcia wytrenowałem się tak, że w martwym podnosiłem 150kg, a na ławeczce i w przysiadzie brałem swoją masę ciała, a żeby mieć spoko wydolność, robiłem 500 burpeesów w jednym ciągu. Samo to fikanie zajmowało mi 2 godziny, ale raz w tygodniu mogłem na to pójść. Potem wyprowadziłem się do Białegostoku.

Z praktykowania tańca zrezygnowałem kompletnie. W Warszawie nic mnie już nie trzymało, a trzeba było zarabiać. Trenowałem. Dbałem o siebie. Było wszystko pięknie. Aż nagle, jak już wszystko było znowu otwarte – wtedy i mnie choróbsko dopadło. To choróbsko. Do tego stopnia, że miałem problem z wejściem na półpiętro bez złapania zadyszki.

No i który to już okres stagnacji?

A późniejszą historię mięśnia gruszkowatego już znasz.

Kowadła nie rosną na deszczu

Miewałem różne okresy w działaniu na korzyść i niekorzyść dla swojego zdrowia. W którymś momencie nabudowałem tak olbrzymi poziom zdrowia, że nic mnie nie ruszało, byłem super-sprawny-fizycznie, nie męczyłem się i miałem niestrudzone pokłady energii. Jak się nad tym zastanowię, to olanie swojego zdrowia było pokłosiem przeświadczenia, że jestem niezniszczalny.

Problem polega na tym, że ta niezniszczalność musi być codziennie wykuwana. Kowadła mają to do siebie, że im starsze, tym są lepsze. Sprężystość. Twardość. Nawet lepiej brzmią. A ja bez tych uderzeń młota, bez picia wody jako kowal w kuźni pozwalałem na ciągłą deprawację swojego zdrowia. Tak jakbym postawił nowe kowadło na zewnątrz i pomyślał, że dobrze mu zrobi, bo przecież drzewa od słońca i deszczu też rosną. Przestałem się wykuwać. Z kolei piętnaście godzin pracy dziennie nie pomagało i był to czynny wydatek z zapasu, którego już nie uzupełniałem.

Przy czym ten zapas był tak duży, że przez lata nie było widać, że się kurczy. Jak widać można brać bez odkładania bardzo długo, jeśli wcześniej nabudowało się rezerwę. Aż któregoś dnia nie można wejść na półpiętro. Rachunek narastał latami, aż go zobaczyłem z odsetkami. W lustrze. I tego już nie odzobaczyłem.

Dziś do mnie dociera, że ten dług mam zaciągnięty na dwóch kontach. Wobec ciała — spłacony pięćdziesięcioma metrami w bólach i sześcioma fizjoterapeutami. Wobec relacji — ten jest nadal otwarty. Zaciągam dług emocjonalny. Imprezy, radość, znajomi. Jakiś czas temu powiedziałem sobie, że to będzie moje “przejebane” na czas aż nie postawię tak biznesu, jak tego sobie życzę. Mam swoje cele i marzenia i może kiedyś o nich jeszcze napiszę.

Problem w tym, że - jak wcześniej napisałem - taki wybór będzie działał tylko, jak będzie ograniczony czasowo.

Jak psia jedynka pomoże mi okiełznać czas

Ostatnio wziąłem pod swoje skrzydła psa ze schroniska. Tego, co widać na zdjęciu. Drops vel Gruby. Największy z miotu. Ponoć najbardziej gryzący wszystko, łobuzujący i szalony. Jak do mnie przyjechał, to przez 4 dni był grzeczny jak aniołek.

Teraz nazywa się Jaskier i jest diabłem tasmańskim, albo innym chochlikiem na sterydach.

Wymaga bardzo dużo uwagi. Tak, jak zawsze myślałem, że mam kalendarz wypełniony po korek, tak teraz tym bardziej tak uważam. W szczególności, że domaga się wyjścia na spacer do 10x w ciągu dnia. Niekiedy na jedynaczkę co 15 min. Nie to, żeby miał pęcherz jak orzech kokosowy. Raczej jedzie strugami wielkości łyżek stołowych.

W sumie lepsze to, niż zbieranie z podłogi.

I nie: Jaskier to na razie mała, gryząca wszystko menda, a nie żadne psiecko.

15 minut to jest skrajność, ale większość interwałów zaczęła być w moim przypadku wręcz absurdalnie efektywna. Mam ciągle z tyłu głowy, że ten urwis się odpali i znowu będzie trzeba za nim ganiać, więc robię wszystko na turbo skupieniu i z efektywnością, o którą się nie posądzałem. Muszę jeszcze popracować nad kwestiami w pracowni przy skórze, ale tematy agencyjne idą palce lizać.

Nie myślałem, że będę wdzięczny psu, który ma 3 miesiące i jest u mnie od tygodnia za to, że pomaga mi poukładać moje życie.

Jest taka książka o ludziach, którzy na łożu śmierci mówili, czego w życiu żałują najbardziej. Książka Bronnie Ware jest jedną z najbardziej nadużywanych książek w świecie kołczingu, ale mimo wszystko warto ją przeczytać, żeby złapać kontekst.

Świetnie wygląda rachunek, gdzie wszystko jest na zielono. Wygląda świetnie, dopóki nie przejrzysz całej buchalterii i wszystkich kont, portfeli, skarpet pod materacem.

Absolutnie nie wierzę w work-life balance i będę to mówił do znudzenia. Nie zmienia to faktu, że klapki na oczach też nie są sensowne.

Jak chce się coś osiągnąć, trzeba się temu poświęcić. Ja się poświęciłem tańcowi. Rzemiosłu - kaletnictwu/tapicerstwu też. Natomiast uważam, że takie poświęcenie jest niewystarczające. Jak będziesz dziś rzemieślnikiem i nie będziesz potrafił sprzedawać, to jesteś w dupie. To też jest przestroga przed hodowaniem siebie w jakimś kierunku i posiadaniem obsesji, bo jest to wyniszczające. Przy tańcu może i coś-tam osiągnąłem, ale to były klapki na oczach. Sprzedawać nie potrafiłem. Uczyłem się tego przy swoim biznesie, ale wtedy zapomniałem o fundamencie – zdrowiu. Ba. Wręcz się od niego odwróciłem. Praca i ambicja były moją gwiazdą polarną. Jedną. W jednym przypadku miarą sukcesu są oklaski na scenie, w drugim konto bankowe. Poniekąd to ten sam kierunek.

Podobno praca nie jest najważniejsza - grupa badanych Bronnie Ware mówiła o tym, że pracowali, gonili za sukcesem i przez to omijały ich ważne elementy życia rodzinnego. Wydaje mi się, że takie tezy mogą głosić tylko ci, którzy rzeczywiście coś osiągnęli i byli w stanie powiedzieć – było/nie było – warto. Jak się niczego sensownego nie osiągnęło, to oczywiście, że każda inna opcja, która była na wyciągnięcie ręki byłaby lepsza. Hazard działa na tych samych zasadach. Grasz i wygrasz - możesz powiedzieć, że było warto ryzykować. Kto przy zdrowych zmysłach powie, że warto było ryzykować, jak się przegrało?

Ja tego życia rodzinnego nadal nie mam.

A jest mi dobrze.

Pozostaje pytanie: czy jest za późno na zmiany? Seneka twierdził, że życie wcale nie jest krótkie, tylko ludzie nie potrafią wykorzystać tego czasu, który mają. Ci sami stoicy zwracają uwagę, żeby pamiętać o tym, że koniec nadejdzie. Czasu jest aż nadto, ale jest ograniczony. Potrzeba jednak odrobiny nadziei, że można. I kalendarza. Zmiany można dokonać w każdym momencie, dopóki nie jest za późno. Z poziomu sportu mogę nawet wytrenować się do tego stopnia, że stanę na zawodach kulturystycznych. Jednak na olimpiadę, żeby rzucać młotem raczej nie pojadę. A wspinać się i to na najwyższym poziomie – nawet światowym – mogę i w wieku siedemdziesięciu lat. Pocieszam się, że trzydzieści siedem lat to nie koniec świata, ale jakbym się nad tym choć chwilę nie zatrzymał, to byłbym skończonym idiotą.

Pierwszy raz frazes: “Memento mori” usłyszałem w pomieszaniu doktryny stoickiej i nihilistycznej, i w połączeniu z osobowością flegmatyczną - ah te polonistki. Dopiero na studiach zacząłem czytać tych wszystkich klasyków. Przykre jest to, jak wiele mądrości dociera tak późno - tylko dlatego, że zawierzyłem ludziom, którzy się w czymś nie specjalizowali, a musieli to tłumaczyć. Kompletne marnowanie czasu. A może nie takie marnowanie, skoro w konsekwencji lekcję wyciągnąłem?

Lat nie ubywa. Do końca roku zostało niespełna sto dni.

Zwróć uwagę, że tego czasu z mamą, tatą, żoną, mężem, dzieckiem, przyjaciółmi jest coraz mniej. I jest to policzalne. Masz 40 lat. Twoja matka ma 70. Zostało Wam ile? 5? 10? Wspólnych Świąt Bożego Narodzenia? Może warto się przestać awanturować o to, że się nie ma czasu pojechać po choinkę?

Składając sobie postanowienia o zdobywaniu czegokolwiek warto mieć na uwadze rachunek, który wystawi Ci życie.

I pomyśleć, że potrzebowałem psa, żeby to do mnie dotarło.

Jaskier wymaga codziennego wychodzenia na spacer. Ruchu ulicznego się na razie boi, więc poranne, codzienne spacery są uskuteczniane dookoła domu. Trzeba też go zmęczyć, bo inaczej jest nie do życia wieczorem, więc co drugi dzień jeździmy do lasu biegać. Raz na ściankę, raz bieganie. Do biegu dookoła Wigier w lutym się powinienem wyrobić. Jeszcze o tym napiszę. Wygląda na to, że w końcu wracam do swoich ustawień fabrycznych.

A i teraz do wszystkiego dopiszę datę w kalendarzu.
A to też musi mieć datę.

Fantastycznego dnia
Krzysztof, Pan Retro

Mości Państwo,

Napisałem coś. Zrobiłem zdjęcie. Przepisuję 1:1 to, co na papierze.
I coś mi nie gra.
Wdech-wydech. Wstałem. Kółko dookoła domu. Siadam.
Czytam całość. „Oho. Którą dziurę w sercu chcę załatać?”

Przepatrzyłem inne swoje wpisy w dzienniku. Jak pisałem dla siebie — wylewając z siebie to, co rzeczywiście myślałem — bez filtra — wszystko trzymało się kupy.

Jak postarałem się pisać tak, żeby to „dobrze wyglądało” na zdjęciu czy w oczach publiki, to wychodziła głupota i coś kompletnie ze mną niespójnego.

Zaczynam kryć się z tym, co we mnie rzeczywiście siedzi. Wycofuję się z zasad, które wyznaję, żeby zmiękczyć przekaz. Bo format krótki. A ktoś nie zrozumie wszystkiego, trzeba zostawić furtkę: „to zależy”.

Długie teksty pod sztandarem “Niech się liczy” przepisywałem i rewidowałem po kilkanaście razy, żeby było to prawdziwe. Z tego samego powodu. Sięgałem więc głębiej i głębiej.

Maska. Poza. Gęba.
Moja czy nie moja?
Moja. Mój filtr 15 lat występowania przed ludźmi w dalszym ciągu działa na pełnych obrotach.

Mam zlecenie. Jadę.

Wysiadam z samochodu. Podają rękę. Rozmawiam. Patrzę. Zachwycam się.

Podnoszę aparat. Zdjęcie. Jedno-drugie. Klik! Bliżej. Klik! Widzę więcej. Przestaję robić zdjęcia. Wchodzę.

Nie rozumiem już, po co tutaj przyjechałem. Odwracam się, chowam aparat. Wychodzę.

Słucham prośby: „Chcę, żeby na zdjęciach biznes wyglądał lepiej niż w rzeczywistości. Klienci mówią mi, że w internecie tego nie widać, a tutaj jest lepiej niż na zdjęciach”.

Znowu gęba. Nie moja. Nie ja ją stworzyłem.

Znam ten mechanizm zbyt dobrze. Zrobiłem to samo trzy godziny temu przy dzienniku.

Waham się.
Odmawiam. I dla siebie, i dla niego.
Liczby na koncie. Opinie na Google. Rzeczywistość i tak wszystko weryfikuje.

Ja zweryfikowałem swoją.

Wyciągam dłoń i składam propozycję.
”Słuchamy ludzi. Dowozimy obietnice.
Dokumentujemy to, co piękne i prawdziwe”.

Opłata za 10 dni pracy wisi w powietrzu.
Czekam.
Kiwa głową. „Zgoda”.

Ostatnia wiadomość. Ostatnia rozmowa.
Nie zliczę, ile już razy w tym tygodniu przyprawiano mi gębę.
Bywało, że się poddałem, bo tak było łatwiej. Jedna walka wygrana. Jedna przegrana.
A Ty? Jedna wygrana. Jedna przegrana. Ile w tym tygodniu?

Fantastycznego dnia!
Krzysztof, Pan Retro

Mości Państwo,

“Ależ piękne! Masz talent! Ty to masz pasję!

Kiwnąłem głową, podziękowałem, a w środku myślałem jedno: “Eh. To przecież nie tak. Kompletnie niczego nie rozumie”.

On przecież mówił szczerze. Patrzył na gotową rzecz i nazywał pracę moich rąk “darem” — bo nie miał pojęcia, ile lat pracy i wyrzeczeń leży pod dzisiejszą sprawnością i fachem.

Wcześnie zaczynałem pracować i uczyć się różnych rzeczy. Począwszy od krawiectwa, którego uczyła mnie babcia (od szóstego roku życia) przez stolarkę i tapicerstwo (tych się uczyłem od ojca), po taniec i śpiew (tu było na grubo ponad pięćset występów scenicznych: tak amatorsko, jak i profesjonalnie w teatrach). Część wykonywałem hobbystycznie, a część zarobkowo. Większość wymagała poświęcenia tysięcy godzin i jeszcze większej ilości powtórzeń.

PIERWSZY PORTFEL BYŁ PASKUDNY

Karty się w nim nie mieściły. Szwy krzywe. Krawędzie niewykończone, jakby ktoś je obgryzł. Funkcjonalność żadna.

I bardzo dobrze.

Bo cokolwiek zrobisz na starcie — w skórze, w drewnie, przed kamerą, w firmie — będzie paskudne, niekompetentne i najpewniej bez sensu. To nie jest wypadek przy pracy. To jest opłata wstępna.

Rzecz w tym, że jeżeli jesteś w jakimś temacie całym sobą i ciągle chłoniesz dobre rozwiązania, gust przychodzi pierwszy. Możliwości rąk idą kilka lat za nim.

Wiesz dokładnie, jak “ta” rzecz powinna wyglądać. I widzisz dokładnie, jak bardzo Twoja robota od tego odstaje. Dlatego większość ludzi odpada nie z braku talentu, tylko z niesmaku wobec samych siebie.

Z tym pierwszym paskudztwem masz trzy drogi. Chwalisz się nim wszystkim dookoła. Wrzucasz do szuflady, ku potomności własnych początków. Ewentualnie ciskasz do kosza.

Żadna z tych trzech nie ma znaczenia.

Znaczenie ma jedno: Czy będzie kolejne powtórzenie?

Robisz więc kolejny portfel, który przy dobrych wiatrach będzie odrobinę mniej paskudny od tego pierwszego. Najlepiej będzie, jak zrobisz dokładnie taki sam model — na wnioskach z własnych błędów. Ewentualnie zrób prostszy. Jeśli po krzywym portfelu porwiesz się na torbę albo plecak — szlag Cię trafi w połowie projektu, ciśniesz go w kąt i zamkniesz temat pasji w swoim życiu.

Którą to już pasję odpuścisz?

PIĘĆ LAT DO PUSTEJ SALI

Z materiałami wideo jest identycznie.

Na starcie nie do końca wiesz, co robisz i mimo wszystko nazywasz to filmem. Niekiedy robisz coś, co hucznie określasz mianem formatu, uczysz się światła, montażu, rytmu. Aż po pięciu latach nadal nie ogląda Cię nikt.

Zobacz, ilu jest twórców, którzy nagrywają od lat, a wyświetlenia jak były tragiczne, takie są nadal.

Obserwuje mnie dziś prawie trzydzieści tysięcy ludzi na kilku profilach, mam ponad tysiąc pięćset zmontowanych materiałów — w tym krótkie formy, które przebiły milion wyświetleń.

Mało kto widział te pierwsze lata nagrywania do pustej sali. A to one są całą tajemnicą.

TANIEC NIE ZOSTAWIA ZŁUDZEŃ

W ruchu widać to najostrzej, bo tam nie da się niczego ukryć za gadaniem.

Człowiek uczy się ruchu w trzech fazach: generalizacji, koncentracji, automatyzacji. To nie jest poetycka figura, tylko fizjologia. Choreografia to setki ruchów. Każdy ruch to setki godzin do poziomu, z którego Jean Georges Noverre byłby dumny. Przypisuje się mu słowa: “Pięknu obcy jest wysiłek”.

Tężyzna, koordynacja, pamięć choreograficzna — tego nie kupisz w kilka miesięcy i nie dostaniesz w genach. Geny to predyspozycje. Umiejętności z predyspozycjami bez ciężkiej pracy nie stają się nagle spektakularne. Są nijakie tak samo, jak te bez predyspozycji.

A co z emocjami?

OGIEŃ A REALIA ŻYCIA

Rozmawiałem kiedyś z dyrektorką teatru, dawniej pierwszą solistką Teatru Wielkiego — Opery Narodowej w Warszawie. Odsunięto ją od występów w wieku trzydziestu pięciu lat. Powiedziała mi, że dopiero wtedy zaczęła czuć, o czym tańczy.

Trzydzieści lat poświęciła na technikę. Zrozumienie przychodzi na sam koniec.

Albo nie przychodzi.

A jej nikt nigdy nie powiedział: “masz talent” w sposób, który by cokolwiek wyjaśniał.

Ogień był w niej od początku, ale nie potrafiła zrozumieć swoich emocji. Musiała dojrzeć. Nawet utalentowany młody aktor nie zagra straty, której nigdy nie przeżył.

Naturszczykom rzeczywiście zdarza się rodzić, ale to przypadki raz na milion. A i sama energia bez jej ukierunkowania idzie w próżnię.

Czas i doświadczenie są czynnikami, których nie da się skrócić żadnym treningiem.

PROCES TWÓRCZY I DOPROWADZENIE DZIEŁA DO KLIENTA TO DWIE STRONY TEJ SAMEJ MONETY

Sama decyzja o chęci sprzedaży nie jest wystarczająca. Możesz robić piękne rzeczy, ale jak nie potrafisz w sprzedaż, marketing, branding (proporcje między umiejętnościami są w kategorii: “to zależy”), i jak nie masz dobrej relacji do własnych finansów, to potentatem raczej nie zostaniesz. Powtarzana do znudzenia przez teoretyków mantra: “Dobry produkt obroni się sam” jest zdecydowanie niewystarczająca.

Zauważyłem też, że z rzemiosłem jest jak z każdą umiejętnością, np. z muzyką — poznasz jeden instrument, z drugim jest tylko łatwiej. Rozumiesz, na czym polega proces twórczy: zdobywasz umiejętności manualne, wyrabiasz gust i poczucie estetyki, aż w konsekwencji zaczynasz widzieć więcej. A przynajmniej więcej, niż laik.

Wraz ze zmianą z tapicerstwa na stolarstwo czy metaloplastykę zmienia się głównie materia i narzędzia, z którymi się pracuje. Tak czy inaczej do zrozumienia rzemiosła potrzebne są długie godziny pracy. Nie jedna taka sama godzina. Wiele godzin, w których chce się tworzyć coś coraz lepiej.

Z kolei talent to najwygodniejsze słowo w polskim języku. Wygodne dla obu stron. Ten, kto je wypowiada, nie musi się zastanawiać, ile lat na to poszło. A ten, kto je słyszy — dostaje alibi. Jeśli to dar, to znaczy, że albo się go ma, albo nie.

Czy masz talent, czy nie — nikt NIE MUSI siadać do kolejnego powtórzenia.

Nie wolno rezygnować z życia, którego się chce, jeżeli nie odkryło się swojego talentu — trzeba szukać. Ale dobrze jest nauczyć się czegokolwiek do poziomu mistrzowskiego, żeby wiedzieć, jak on smakuje.

Prawdziwa klasa nie samym darem stoi. Klasa to powtórzenia. Zazwyczaj te niekończące się. No bo przecież zawsze można zrobić coś lepiej.

Wtedy wchodzi walka między tym, co jest Twoją ambicją w tworzeniu coraz lepszego produktu, a rentownością. Problem pojawia się, gdy robisz coś, co jest zbyt dobre, żeby ktoś docenił Twój kunszt w stopniu, który na to zasługuje. Problemem jest też to, gdy ilość tej pracy jest tak ogromna, że przestaje to być jakkolwiek opłacalne i nikt nie zapłaci za to tyle pieniędzy, ile teoretycznie powinien.

Pozornie.

Kolejny teoretyk powie, że wszystko ma swoją cenę. Jeszcze inny powie, że coś jest warte tyle, ile ktoś jest w stanie za to zapłacić.

Prawda leży zazwyczaj tam, gdzie czarodzieje w odpowiedniej branży chcą, żeby leżała. Jak się potrafi: sprzedawać, tworzyć brand, czytać trendy, umieścić produkt na rynku, to co by pozornie nie miało sensu, to wszystko można sprzedać z profitem.

Nawet banana przyklejonego do ściany przy pomocy taśmy.

Tyle tylko, że to na takich wybrykach nie da się zbudować czegoś wartościowego, o czym ludzie będą wspominać z realnym szacunkiem w głosie przez lata. Odpowiednie standardy zawsze będą miały wartość.

KOMU JESTEŚ COŚ WINIEN?

Tu wchodzi rozróżnienie, które ratuje ludziom nerwy.

Hobby to coś, co robisz, bo lubisz. Jesteś amatorem i to jest w porządku. Nie masz zobowiązań wobec nikogo. Chcesz — robisz. Nie chcesz — robisz coś innego.

Pasja to robienie czegoś mimo trudności. Bo chcesz, choć bywa ciężko. A czasem bardzo nie chcesz, ale i tak robisz, bo znasz to uczucie, gdy jesteś za linią mety. Te powtórzenia jesteś winien sobie. Kolejne i kolejne. Ku chwale własnej ambicji.

Profesja to wszystko, co powyżej, ale niekiedy również robienie czegoś mimo trudności, bez względu na to, czy tego chcesz. Niekiedy bez względu na to, czy te kolejne powtórzenia Cię satysfakcjonują. Jesteś wtedy winien coś innym ludziom.

Jeżeli robisz coś mimo wszystko i to dodatkowo sprzedajesz — jesteś profesjonalistą.

Z kolei jeśli sprzedajesz i nie robisz — często farmazoniarzem i partaczem. Nie polecam. Nie sama sprzedaż jest podła, choć tak niegdyś myślałem. Jest, gdy sprzedajesz coś, na czym się nie znasz i wprowadzasz klienta w błąd.

Jeżeli robisz piękne rzeczy, masz pełen magazyn i nadal nie sprzedajesz — pomimo wyrażanych chęci — masz serio problem. Wtedy albo szukasz kogoś, z kim podzielisz się zyskiem i będziesz od niego uzależniony, albo weźmiesz się za kolejny trudny zawód.

Współczesna pułapka polega na tym, że nic już nie może zostać hobby. Masz monetyzować wszystko. Człowiek, który szyje portfele w garażu, po pół roku słyszy, że powinien z tego zrobić firmę.

Więc robi. Przeskakuje z hobby prosto do profesji, z pominięciem środka. I przegrywa — ale nie dlatego, że jest słabym rzemieślnikiem. Dlatego, że jest amatorem w jednym z dwóch potrzebnych zawodów, a nikt mu nie powiedział, że ten drugi w ogóle istnieje.

TU ZACZYNA SIĘ MOJA POMYŁKA

Sprzedaż w moim życiu była kolejnym instrumentem. Umiałem już czytać nuty — tylko uparcie twierdziłem, że to nie jest muzyka.

Czy zatem wszystko zależy od umiejętności tworzenia?

Nie.

Można być genialnym artystą i klepać biedę. Można być miernym artystą, świetnym sprzedawcą i pławić się w luksusie. Znam obie te osoby. Ty prawdopodobnie też.

Niegdyś czytałem to jako niesprawiedliwość rynku. Szlifowałem umiejętności manualne i czekałem, aż jakość sama się obroni. A sprzedaż uważałem po cichu za coś gorszego od roboty. Za gadanie. Za lukier polany po wierzchu prawdziwej pracy.

I to była najdroższa pomyłka, jaką popełniłem.

Bo sprzedaż to też rzemiosło.

Ma swoje trzy fazy. Ma swój pierwszy krzywy portfel — pierwszą rozmowę, przy której masz świetny towar i przegrywasz ją niemal natychmiastowo. Ma swoje pięć lat do pustej sali. Ma powtarzalność, po której przestaje wyglądać jak wysiłek i zaczyna wyglądać jak... talent.

Nazywają to charyzmą. Z tego samego powodu, dla którego moje portfele nazywali darem. Nie widzieli powtórzeń.

Sprzedaż i rzemiosło kontra talent i charyzma — te drugie dają alibi, zwalniając z powtórzeń.

Rzemieślnik i sprzedawca to dwa różne zawody. Choć sprzedaż traktuję jak worek na szereg różnych umiejętności. Obu trzeba się wyuczyć tak samo — początki są tak samo paskudne. A przeważnie ci, którzy idą w kierunku pracy z materią, uciekają od ludzi. Zostają więc mistrzami w połowie potrzebnego fachu i nazywają to uczciwością.

Sam byłem w tym miejscu. W imię domniemanej wyższości moralnej wychodziłem z założenia, że sprzedaż psuje rzemiosło. Myślałem, że kto się nauczy sprzedawać, ten przestaje dbać o szew. Myślałem, że typowy sprzedawca to ten, który wciska klientom rzeczy, których tak naprawdę nie chce i nie potrzebuje. Myślałem tak, bo miałem problem z zarabianiem pieniędzy.

Ja miałem tu fory i długo ich nie doceniałem. Praca z ludźmi, na scenie, bycie nauczycielem czy praca w agencji brandingowej z dużymi markami pomogły mi zebrać szereg umiejętności. Dookoła rzemiosła zrobiłem setki materiałów wideo, nauczyłem się sprzedaży, biznesu i kontaktu z człowiekiem.

Początki były tragiczne. Przyszedł do mnie klient, jest żywo zainteresowany kupnem konkretnej rzeczy, a ja co na to? Zamiast zamknąć sprzedaż, podawałem mu tyle rozwiązań, że kończyło się na: “no dobrze, to ja się jeszcze zastanowię”. I tyle, co go widziałem.

Takich przypadków było wiele przez bardzo długi czas.

Dlaczego? Bo chciałem dla każdego z nich dobrze, żeby dostali dokładnie to, czego rzeczywiście potrzebowali. Ludzie natomiast w większości przypadków nie brzmią przekonująco, gdy mówią, czego chcą. Niekiedy trzeba im pomóc podjąć tę dobrą decyzję i dokonać wszelkich starań, żeby efekt Twoich działań okazał się na tyle satysfakcjonujący, żeby Ci za niego podziękowali.

Ja się z ludźmi bezproblemowo dogaduję, więc jakoś to wszystko ciągnąłem. Mimo wszystko trenowałem drugi zawód, nie wiedząc nawet, że to zawód.

A sprzedaż jest częścią gry w biznes.

Gdy się gra w jakąś grę, trzeba poznać jej zasady i podjąć decyzję: wchodzisz all-in czy odchodzisz od stołu?

Nie potrafiłem wtedy docenić zdrowej relacji z finansami. Miałem problemy z wycenianiem swoich produktów i usług. Głupio było mi brać od klientów więcej pieniędzy za swoje rzeczy, niż sam im proponowałem.

Sprzedaż jest fachem, którego wcześniej nie policzyłem.

GDY KLIENT SAM PODNOSI CENĘ

Zdarzało się, że na jakimś live klient komentował mi:
”Ej, widziałem Twój sklep. Masz podejrzanie niskie ceny. Albo podwyższysz je, albo nie kupię”.

Taka rozmowa zdarzyła się kilka razy. W trakcie każdej z nich podnosiłem kwotę na sklepie kilkukrotnie. A klient kupował dopiero, jak cena była niemal dwukrotnie wyższa, niż ustalona wstępnie przeze mnie.

Pierwszy raz było tak z paskami. Zaczynałem od 250 złotych. Dopiero kwota rzędu 450 usatysfakcjonowała klienta. Docenił moje rzemiosło. Zwracanie uwagi na szczegóły, których nikt nie będzie widział, ale widzę je ja i widzi je użytkownik. Dodatkowe przeszycia. Design. Materiały. Klient chciał to wyrazić i zrobił to tak, jak nie zrobił tego nikt mi bliski.

Przez lata sam zaniżałem własną wartość i potrzebowałem obcego, żeby mi to uzmysłowił.

Ile tych pasków sprzedałem po zaniżonej cenie? Jak myślisz: pięćdziesiąt? Cóż — zgadzałoby się, ale jeśli mówilibyśmy o pierwszym roku. Każdy kolejny wiązał się większą ilością sprzedaży, a firmę prowadzę od pięciu lat. Toż to dziesiątki tysięcy złotych w zmarnowanych szansach.

Takich przypadków było więcej. Będzie o nich innym razem. Nauczyły mnie przede wszystkim dbać o siebie i nie utrudniać klientom życia.

Rzemiosło uczy pokory wobec materii. Sprzedaż uczy szacunku do siebie. To dwie osobne szkoły i obie trzeba skończyć.

Chyba że pracujesz dla kogoś. Wtedy nie musisz znać się na sprzedaży produktów, które wykonujesz. Chociaż wtedy sprzedajesz je swojemu pracodawcy, więc poniekąd musisz rozumieć, jak wyceniać swój czas.

Rzecz jasna nie każdy musi być na swoim. Nie każdy musi być samotnym małym żaglem czy budować łajbę, na której zmieszczą się również inni ludzie. Możesz mieć dobre miejsce przy wiosłach. Pod pokładem — tam, gdzie nie pada deszcz. Jest łatwiej, cieplej, ale nie płyniesz tam, gdzie Ty chcesz. Jest jednak szansa, że trafisz na kogoś, kto zaproponuje Ci kierunek, który będzie Ci pasował. Wszystko jest decyzją, która ma swoje słabe czy mocne strony. Przemyśl, czego chcesz. Podejmij decyzję. Wydaj sobie rozkaz i się trzymaj tej drogi, aż zacznie wychodzić tak, jak tego sobie życzysz.

ZA NAUKĘ SIĘ PŁACI

O czeladniku, którego wziąłem pod swoje skrzydła, pisałem w poprzednim liście. Krótko: traktował to jak hobby. Pojawiło się coś ciekawszego i wszystko zdechło.

Moja wina, nie jego. To ja zbudowałem układ, w którym nauka nic go nie kosztowała. Dałem wszystko jak na tacy.

Stary tapicer, Jacek, prowadził kiedyś kilkanaście osób w zakładach szewskich i tapicerskich. Powiedział mi rzecz, którą wtedy zbyłem uśmiechem: kiedyś to czeladnik płacił mistrzowi za naukę.

Dziś rozumiem, że to nie była nostalgia za starymi czasami. To była mechanika.

Jeśli ktoś ma coś szanować, musi za to zapłacić. Pieniędzmi, czasem albo trudem. Trzeciej drogi nie ma.

I to samo dotyczy Ciebie. Twój pierwszy paskudny portfel jest wart tyle, ile Cię kosztował. Twoja pierwsza przegrana rozmowa handlowa też. Jeśli nic Cię nie kosztowały — nie nauczysz się z nich niczego.

CO Z TYM ZROBIĆ

Przestań pytać, czy masz talent. To pytanie nie ma odpowiedzi i nie prowadzi do żadnego działania.

Zapytaj o dwie rzeczy.

Ile razy to powtórzyłem? Jeśli mało — nie masz problemu z talentem, masz problem z frekwencją. Zrób drugi. Potem trzeci. Nie porywaj się na plecak.

Zapytaj się: którego z dwóch zawodów jeszcze się nie uczę? Bo prawie każdy uczy się jednego i czeka, aż drugi przyjdzie sam. Nie przyjdzie. Sprzedaż nie jest darem ani charakterem. Jest fachem, którego również trzeba się nauczyć.

Z kolei sama sprzedaż bez drugiego mistrzostwa jest niepełna. Brakuje w niej tego ognia.

Charakter wykuwa się w ogniu trudności. Prawdziwa klasa to powtórzenia. Obu fachów.

Z kolei ogień wrodzony bez powtórzeń idzie w gwizdek.
Powtórzenia bez ognia dają rzemiosło poprawne i nijakie.
A jedno i drugie hartuje się dopiero w trzecim ogniu, w trudności.

A w moim hartowaniu zabrakło wody.

Nie tej przy kuciu żelaza. Tej, która pozwala kowalowi pracować długie godziny przy gorejącym palenisku.

W następnym liście dowiesz się, ile czasu mi zajęło zrozumienie, jak bardzo warto troszczyć się nie tylko o żar w palenisku, ale i o kowala, który nim operuje.

Wpadło Ci do głowy, jakiego zawodu się nie uczysz, choć wiesz, że powinieneś? W końcu klasa to powtórzenia, obu fachów. Napisz mi trzy zdania o tym. Odpowiem każdemu.

Fantastycznego dnia!

Krzysztof, Pan Retro

A teraz do roboty.

Dzięki, że jesteś. Zapisz się, żeby kolejny list Cię nie ominął.

Mości Państwo,
Rozmawiałem ze znajomym, który realizował poważne zlecenia na kilkudziesięcioosobowych ekipach - rzecz jasna w dużej firmie. Takiej, co zatrudnia 1500+ pracowników. Odszedł, bo miał dość kłamstw. Zmęczył się obowiązkami. Chciał wolności.

No i dał się oszukać.

Jeszcze rok temu, był cały w skowronkach. Pełen energii, marzeń, pasji i wiary w nową działalność.

Dzisiaj zatrudnia 10 osób, ma produkcję, magazyn, leasingi i... nie może wyjść z tego biznesu. Jest ubezwłasnowolniony. Wolność dopiero po godzinie 16:00 zamienił na klatkę pozornej wolności braku szefa. Przyzwyczajony był do dużych zleceń i dużych ekip. Bardzo szybko zatrudnił te 10 osób. Za szybko? Nie wiem. Zazwyczaj tego typu zakłady produkcyjne to 2-3 osoby. Nie jestem pewien, czy mając jego szerokie kompetencje, sam nie skusiłbym się na dokładnie taki sam krok. Gdzieś jednak w jego przedsiębiorczej matematyce wkradł się błąd.

Teraz jego szefem jest każdy klient, każdy dostawca, a nawet pracownik, który wykorzystuje to, że przedsiębiorca nie może sobie pozwolić na opóźnienia w pracy.

Nie mówię tego jako teoretyk z klimatyzowanego biura. Prowadzę agencję kreatywną i warsztat. W tym momencie, gdy to czytasz, moi klienci agencyjni zalegają mi 20 000+ złotych.

Faktury wystawione dwa miesiące temu. Pieniądze w próżni.

Okazuje się, że możesz robić świetną robotę, a i tak będziesz stać w kolejce po własne pieniądze, zastanawiając się, czy starczy na ZUS i pensję dla pracownika. To jest skandaliczne. I poniekąd zmienia psychikę. Moje natarczywe wręcz życzenie każdemu: FANTASTYCZNEGO DNIA nie bierze się znikąd.

Uważam, że lepsze to niż plucie jadem każdemu po oczach i narzekanie na każdym kroku.

Co robi z facetem brak poduszki finansowej?
W firmie brak płynności finansowej to powszechna kastracja przedsiębiorcy. To odbiera mu i głos, i jaja. Przedsiębiorca nie kładzie się spać, kiedy powinien, bo zabawia się w Stachanowca z wyrabianymi godzinami. Kiepski sen, kiepskie odżywianie, brak sportu pogłębiają wory pod oczami. Sprawiają, że chłop podejmuje coraz gorsze decyzje i negocjuje z pozycji kolan: na zmęczeniu fizycznym i psychicznym. Zgadza się na gówniane warunki, bo “musi wejść jakikolwiek przelew”. Godzi się na pomiatanie przez klientów i fochy pracowników. Z szefa staje się zakładnikiem.

Zazwyczaj wynika to z własnej głupoty, lęków, braku wiedzy - czy po prostu: paraliżu decyzyjnego.

Agencję prowadzę od niespełna roku i ten pivot ma swój konkretny powód.

Gdy prowadziłem sam warsztat, zatrudniałem młodego czeladnika, który, jak do mnie przyszedł pracować, nie potrafił niczego. Chciał się natomiast uczyć szyć. Stwierdziłem, że to i tak dużo, bo rąk do takiej pracy jest jednak jak na lekarstwo. Każdy dziś chce być influencerem i za darmo jeździć Ferrari, bo się jeden z drugim naoglądali samozwańczych samców alfa na TikToku i Instagramie.

A potem nawet jak nie jest dla nikogo wartością, to dopytuje, gdzie jego PREMIA.

No bo przecież przyszedł do pracy, to premia się należy, a on jedzie na wakacje i ma swoje potrzeby.

Każdego człowieka, z którym mam do czynienia – niezależnie od tego, czy to mój podwładny, uczeń, czy osoba na mentoringu – pytam: “co chce w życiu osiągnąć?” “Jakie ma ambicje?” “Czego potrzebuje, żeby czuć się spełnionym?”

Gość po 9 miesiącach stwierdził, że chciałby zacząć nagrywać materiały video i robić live-y z szycia.

Niby spoko, bo sam w taki sposób pozyskiwałem klientów, ale uważam, że to było nieco nie na miejscu w momencie, gdy portfel zamiast uszyć w 5 godzin, szył 5 dni, bo każdy element był wycinany 3x.

Wszystko przez głupie, powtarzalne błędy i brak skupienia. Gdy go pytałem: “Co się stało?” i “Skąd to się bierze?” - Odpowiadał: “Nie wiem, co się ze mną dzieje”.

Gdy go zatrudniałem, miałem odłożone około 25 000 na przygotowanie czeladnika - początkowo takiego o dwóch lewych rękach - do roli samodzielnego pracownika. Ta suma jednak szybko stopniała. Skończyła się mniej-więcej, jak zaczął sensownie pracować i produkować coś, co można sprzedać. Miesiąc-dwa było spoko. Miałem nadzieję, że kryzys został zażegnany i że teraz będzie tylko lepiej.

Nic bardziej mylnego.

Trzeba było znowu go utrzymywać - szkoda tylko, że początkowa poduszka się wyczerpała i bardziej obciążony był bieżący cashflow. A i już poza oficjalnymi rozmowami dyscyplinarnymi wysprzęglił mi się, że urządzał sobie maratony filmowe z Hobbita, Władcy Pierścieni i Harry’ego Pottera, przez co jego poziom skupienia przekładał się na pierniczenie każdego projektu. Stąd te 5h vs 5 dni na zrobienie portfela.

Pożegnaliśmy się w końcu. Szkoda, bo to w sumie dobry chłopak był, ale jak na to patrzę z perspektywy, to chciał walczyć o siebie nie na tym froncie, co powinien. Brak premii faktycznie bywa bolesny, acz sprawczość mamy tam, gdzie ją rzeczywiście mamy, a nie tam, gdzie nam się wydaje. Wszelkie projektowanie własnych problemów na innych zawsze wychodzi bokiem.

A wiesz, czyja tutaj była tego wszystkiego wina?

No oczywiście, że moja, ale zanim przejdę do płynącej z moich błędów lekcji, to domknę temat obecnych działań.

Stwierdziłem wtedy, że skoro jest taki dramat na rynku pracowników w rzemiośle, to trzeba oddelegować moje działania z innej strony.

Skoro zdążyłem wyprodukować 1200+ materiałów wideo (bardzo różnych formatów, a te krótkie to i ponad 1mln wyświetleń miały), tworzę swój brand, a kiedyś zajmowałem się innymi markami (niektórych bardzo dużych korporacji), to stworzę agencję brandingowo-kreatywną, a do rzemiosła jeszcze wrócę. Okazuje się, że wcześniej niż planowałem.

Zatrudniam teraz 1 pracownika, który montuje dla mnie część materiałów. Na razie nie jest to zatrudnienie rentowne, bo musimy się dotrzeć, wejść w procesy, poznać specyfikę firm - mojej i moich klientów.

W obecnej sytuacji część poduszki na działania, wprowadzenie w proces czy potknięcia nowego pracownika jest zamrożona.

Agencyjne zatory z płatnościami pokazały mi, że o ile posiadanie kilku stałych klientów ma swoje plusy, bo nie trzeba się reklamować i walczyć o nowych z konkurencją, to jak jeden czy 2 przestaje płacić, to się znowu zaczyna palić pod 4-ma literami.

Niegdyś postanowiłem sobie, że chcę być partnerem we wspólnym wzroście ludzi, z którymi pracuję i jeżeli mam wykonywać swoją pracę solidnie, to nie mogę ich mieć zbyt wielu, bo każdy biznes - problemy, klientów i właścicieli muszę doskonale znać i rozumieć, żeby być wartością, a nie samym kosztem. Zamysł, tworzenie, rozwijanie, skalowanie działalności powinny się odbywać w oparciu o te same wartości - nawet jeżeli finansowo pozornie lepiej by to wyglądało.
Wracam zatem do galanterii wcześniej niż planowałem, bo przepływ gotówki od klientów indywidualnych jest natychmiastowy.

Sam czy z pracownikiem? Oczywiście, że docelowo z czeladnikiem, aczkolwiek teraz będę kogoś szukał do pracy w nieco innej formule.

Zorganizuję serię płatnych warsztatów dla tych, którzy będą chcieli się rzeczywiście uczyć fachu. Kilka weekendów. Kilka turnusów. Poznam tych ludzi i któryś w nagrodę dostanie możliwość pracy ze mną i wspólne tworzenie brandu Pana Retro.

Dyskutowałem ze starym tapicerem na temat nowych pracowników. Gość prowadził kiedyś kilka zakładów: najpierw produkujących buty (jest również szewcem), a następnie duży, zatrudniający kilkunastu tapicerów zakład tapicerski. Na przyuczaniu do zawodów rzemieślniczych zdarł niejedne podeszwy.
Wspominał, że niegdyś, jak jakikolwiek mistrz przyjmował czeladnika do swojej pracowni, to ten musiał najpierw zapłacić za naukę. A jak był bardzo młody, to rodzice chodzili za mistrzem i to oni za jego naukę płacili.

Wydaje się być to nadużyciem, wyzyskiem i januszostwem? Też mi się tak wydawało, gdy zatrudniałem swojego pierwszego czeladnika. Jednak zatrudnianie w nieswojej firmie to nie to samo, co zajmowanie się własnym biznesem. Szkoda, że wcześniej z Jackiem (starym tapicerem) nie porozmawiałem. Dlaczego?

Zrobiłem dokładnie odwrotnie, niż Jacek by mi prawdopodobnie zalecił. Przez 3 miesiące mój czeladnik nie był w stanie wyprodukować czegokolwiek na tyle sensownego, żebym mógł to sprzedać. Nie dość, że to ja mu płaciłem za jego naukę, to jeszcze robił rzeczy dla siebie, swojej dziewczyny czy innych członków rodziny. Surowce, miejsce pracy itd. rzecz jasna ja opłacałem.

Jak wrócę pamięcią do czasów, gdy zarządzałem ludźmi w większych zespołach, to jednak podejście starego tapicera nie wypadło krowie spod ogona. Jak ktoś ma cokolwiek szanować, to musi za to zapłacić. Czasem, pieniędzmi, trudnościami, emocjami.

Mężczyzna swój charakter też wykuwa w ogniu trudności i cierpienia. Od głaskania po głowie i dostawania wszystkiego na tacy nie dostaje się pięknego życia.

A ja właśnie chciałem być dobry i dałem wszystko jak na tacy. Chciałem wziąć na siebie odpowiedzialność. Wiesz: przychodzi do pracy, dostaje pieniądze.

Okazuje się, że surowość i dobroć nie zawsze muszą się wykluczać.
Nie wiem, czy moje myśli idą w dobrą stronę, ale niektórzy pracownicy czy podwładni oczekują/potrzebują traktowania, jakby się było ich surowym, ale dobrym ojcem. Albo przynajmniej starszym bratem.

Wracam z tego wszystkiego do rzemieślniczych fundamentów, bo rzemiosło uczy pokory wobec materii i szacunku do matematyki.

Uruchamiam to miejsce – Niech się liczy – nie po to, żeby sprzedawać Wam motywacyjne pierdololo. Będziemy tu co jakiś czas rozbijać na czynniki pierwsze twardą rzeczywistość: biznes, komunikację, odporność psychiczną i odzyskiwanie sprawczości. Bez cenzury.

Trochę w życiu robiłem, popełniłem masę błędów. Mogę się tym podzielić i razem wyciągniemy lekcje.

Jeśli masz dość internetowych bajek i chcesz budować biznes oraz życie oparte na twardym Pionie, a nie na ruchomych piaskach – zapisz się na mój darmowy newsletter. Listy wysyłam w każdą niedzielę o 6:00. W sam raz do porannej kawy.

Fantastycznego dnia!
Krzysztof, Pan Retro